ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ

Η δυσκοιλιότητα είναι σύμπτωμα (και όχι ασθένεια) που ταλαιπωρεί μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, ενώ μπορεί να έχει δυσάρεστες συνέπειες για την υγεία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η δυσκοιλιότητα ταλαιπωρεί το 10-30% του γενικού πληθυσμού, και το ποσοστό αυξάνεται σε 60% σε ηλικιωμένους. Επίσης από έρευνες φαίνεται ότι επηρεάζει τις διπλάσιες γυναίκες από ό,τι τους άνδρες. Ωστόσο, το 25% αυτών που υποφέρουν από δυσκοιλιότητα δεν κάνουν τίποτα για την ανακούφισή τους.

Ένας λόγος γι’ αυτό είναι ότι η διάγνωση της δυσκοιλιότητας ποικίλλει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η συχνότητα των κενώσεων του εντέρου μπορεί να κυμαίνεται από 3 την ημέρα μέχρι μόνο 2 ή 3 φορές την εβδομάδα, φυσιολογικά, χωρίς να αλλάζει η ποιότητα ζωής ούτε να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία. Ωστόσο, αν έχετε δυσκολία στην κένωση, σκληρά κόπρανα, μη συχνές κενώσεις ή αίσθημα ατελούς κένωσης, τότε έχετε κάποιας μορφής δυσκοιλιότητα – οργανική ή λειτουργική. Για να τις καταλάβουμε, πρέπει να θυμηθούμε τη φυσιολογία και λειτουργία του εντέρου.

Φυσιολογία του εντέρου

Για να καταλάβουμε τη δυσκοιλιότητα, πρέπει να δούμε πώς λειτουργεί το παχύ έντερο. Καθώς η τροφή διέρχεται μέσα από το παχύ έντερο, απορροφώνται τα υγρά της από τον βλεννογόνο και σχηματίζονται τα κόπρανα. Το παχύ έντερο, υπό φυσιολογικές συνθήκες απορροφά περισσότερο από το 95% του νερού που φτάνει σε αυτό. Τότε η σύσπαση των μυών ωθεί το περιεχόμενο προς το ορθό. Μόλις τα κόπρανα φτάσουν στο ορθό είναι πια σκληρά, γιατί το περισσότερο μέρος του νερού τους έχει απορροφηθεί. Η δυσκοιλιότητα προκαλείται είτε όταν ο βλεννογόνος του παχέος εντέρου απορροφά πολύ νερό, είτε όταν η κινητικότητα των μυών είναι αργή, με αποτέλεσμα, τα κόπρανα να καθυστερούν να βγουν και να γίνονται ακόμα πιο σκληρά και ξηρά.

Η διαδικασία της πέψης

1. 1. 1. Η τροφή εισέρχεται στο στομάχι, όπου μαλάζεται και διαλύεται στο όξινο περιβάλλον, δημιουργώντας σταδιακά ένα χυλό
      2. Ο χυλός ταξιδεύει στο λεπτό έντερο όπου απορροφώνται οι θρεπτικές ουσίες
      3. Ο χυλός εισέρχεται στο παχύ έντερο, φτωχός σε θρεπτικές ουσίες πλέον, και ελαφρώς αφυδατωμένος
      4. Καθώς ταξιδεύουν στο παχύ έντερο, τα προϊόντα της πέψης χάνουν υγρασία και αποκτούν σχήμα. Παράλληλα οι άπεπτες ουσίες που τα αποτελούν πλέον, θρέφουν το εντερικό μικροβίωμα που είναι πολυπληθέστερο στο τελευταίο τμήμα του παχέως εντέρου
      5. Τα κόπρανα, σχηματισμένα πλέον, παραμένουν στον ορθό μέχρι να συγκεντρωθούν αρκετά ώστε να γίνει επιτακτική η αφόδευση

Οργανική δυσκοιλιότητα

Αυτή οφείλεται σε κάποια φυσιοπαθολογία που εμποδίζει τη φυσιολογική ροή των κοπράνων, για παράδειγμα νεοπλάσματα, καλοήθεις όγκοι, φλεγμονώδεις στενώσεις, ή συμφύσεις στο παχύ έντερο. Σε αυτήν την περίπτωση είναι πιθανόν να έχετε και άλλα συμπτώματα.

Λειτουργική δυσκοιλιότητα

Σύμφωνα με τα Κριτήρια της Ρώμης IV (2016), έχετε λειτουργική δυσκοιλιότητα αν ισχύουν τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω, για 12 εβδομάδες (όχι απαραίτητα συνεχείς) στους τελευταίους έξι μήνες:

• • • Έχετε λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδομάδα για τουλάχιστον 3 από τις 12 εβδομάδες
    • Τουλάχιστον στο 25% των κενώσεων:

1. 1. 1. 1. έχετε σκληρά ή σβολιασμένα κόπρανα
         2. έχετε αίσθηση ατελούς κένωσης
         3. έχετε αίσθηση απόφραξης του πρωκτού
         4. χρειάζεται να βοηθήσετε τη διέλευση με το χέρι

• • • Δεν έχετε διαγνωστεί με Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (ΣΕΕ)

Η λειτουργική δυσκοιλιότητα μπορεί να έχει πρωτοπαθή ή δευτεροπαθή αίτια. Η πρωτοπαθής λειτουργική δυσκοιλιότητα μπορεί να οφείλεται σε βραδεία διέλευση του εντερικού περιεχομένου στο παχύ έντερο, ή σε κάποια δυσλειτουργία του ορθού που εμποδίζει την αποβολή των κοπράνων.

Δευτεροπαθή αίτια περιλαμβάνουν μεταβολικές διαταραχές (υποθυρεοειδισμό, υποκαλιαιμία, υπερασβειαιμία), νευρολογικές διαταραχές (Parkinson, σκλήρυνση κατά πλάκας κ.α.), νόσους συνδετικού ιστού, πρόσληψη κάποιων φαρμάκων, μειωμένη ποσότητα τροφής ή νερού και ελλιπή λήψη φυτικών ινών.

Παράγοντες λειτουργικής δυσκοιλιότητας

Αν έχετε κάποιες συνήθειες τότε είναι αυξημένη η πιθανότητα να σας εμφανιστεί λειτουργική δυσκοιλιότητα κάποια στιγμή.

Από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου είναι η κακή διατροφή, δηλαδή η ελλιπής λήψη φυτικών ινών και νερού. Μάλιστα, οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες τα τελευταία 20 χρόνια ευθύνονται εν μέρει για τον διπλασιασμό των περιπτώσεων δυσκοιλιότητας τα τελευταία 20 χρόνια στην Κίνα, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα σε 1,2 εκ. άτομα (Zhe Chen et al, 2022).

Άλλος παράγοντας είναι η συνειδητή αναστολή της κένωσης, συνήθως από ανάγκη (δεν είμαστε κοντά σε τουαλέτα) ή για κοινωνικούς λόγους. Ενώ η πέψη και η μεταφορά της τροφής λειτουργούν φυσιολογικά, αν το περιεχόμενο του εντέρου παρακρατηθεί περισσότερο από όσο πρέπει τότε αφυδατώνεται περισσότερο και η κένωση γίνεται δυσκολότερη και πιο επίπονη. Συχνά αυτό δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο, ειδικά σε παιδιά: η δυσκολία στην κένωση προκαλεί περαιτέρω αναστολή, που επιδεινώνει την κατάσταση.

Το άγχος και η κατάθλιψη είναι επίσης ισχυροί παράγοντες δυσκοιλιότητας. Αφ’ ενός συνδέονται με καθιστική ζωή, ελλιπή σωματική άσκηση και κακή διατροφή. Αφ’ ετέρου κάποια αντικαταθλιπτικά φάρμακα (με αντιχολινεργική δράση) μπορούν να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα.

Τέλος, εμφανίζεται συχνά δυσκοιλιότητα κατά τη διάρκεια της κυήσεως, που μπορεί να οφείλεται σε εσωτερικές πιέσεις ή στη διαταραχή των επιπέδων προγεστερόνης και οιστρογόνων που ελαττώνουν τη λειτουργία του εντέρου.

Η δυσκοιλιότητα προκαλεί…

Εκτός από σημαντική μείωση της ποιότητας ζωής, η δυσκοιλιότητα μπορεί να προκαλέσει και δυσάρεστες ή σοβαρότερες επιπλοκές.

Αν τα συμπτώματα εμφανίζονται αρκετές ημέρες κάθε μήνα και για χρονικό διάστημα 3 μηνών ή περισσότερο μπορεί να σχετιστεί και με δημιουργία αιμορροΐδων, πρόπτωση ορθού, ραγάδες δακτυλίου, καρκίνο παχέος εντέρου και εκκολπώματα, μεταξύ άλλων.

Η πίεση που ασκούν τα συσσωρευμένα κόπρανα συνδέεται με μετεωρισμό, φούσκωμα και πόνο στην κοιλιακή χώρα. Μπορεί επίσης να προκαλέσει χρόνιους πόνους στη μέση και υπέρταση, ειδικά σε ηλικιωμένους.

Τέλος, λόγω της ισχυρής βιοχημικής σύνδεσης με εκατομμύρια νευρώνες μεταξύ εγκεφάλου και του γαστρεντερικού συστήματος (Gut-Brain Axis, GBA) που μεταβιβάζει αμφίδρομα «σήματα», η δυσκοιλιότητα μπορεί να προκαλέσει ψυχοσωματικές διαταραχές, άγχος και κατάθλιψη.