ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ

Η δυσκοιλιότητα είναι ένα συνηθισμένο πρόβλημα σε βρέφη και παιδιά και ταλαιπωρεί τόσο τους μικρούς μας φίλους όσο και τους γονείς, οι οποίοι ανησυχούν. Υπάρχουν τρείς περίοδοι στη ζωή ενός παιδιού που είναι επιρρεπές στο να αναπτύξει λειτουργική δυσκοιλιότητα. Η πρώτη είναι κατά την εισαγωγή δημητριακών και στερεών τροφών στην διατροφή του βρέφους, περίπου στους 6 μήνες. Η δεύτερη είναι όταν ξεκινά εκπαίδευση για την τουαλέτα, στους 18-24 μήνες. Η τρίτη όταν το παιδί ξεκινά το σχολείο. Και στις τρείς αυτές περιπτώσεις συμβαίνουν σημαντικές αλλαγές στη διατροφή και στην καθημερινότητα του παιδιού που είτε υποσυνείδητα είτε συνειδητά να το οδηγήσουν σε δυσκοιλιότητα. Περίπου το 30% των παιδιών ηλικίας 0-4 ετών παρουσιάζει ενδείξεις δυσκοιλιότητας.

Τι είναι η παιδική δυσκοιλιότητα

Οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η συχνότητα και η ποιότητα των κενώσεων φυσιολογικά ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία και τη διατροφή. Στα μη θηλάζοντα βρέφη οι κενώσεις είναι περίπου 2-3 ημερησίως, ενώ στα θηλάζοντα κυμαίνονται από μία μετά από κάθε γεύμα έως μία κάθε εβδομάδα. Πάνω από την ηλικία των 4 ετών οι φυσιολογικές κενώσεις κυμαίνονται από 3 την ημέρα μέχρι 3 την εβδομάδα, αρκεί να μην είναι σκληρές. Εμπειρικά οι γονείς συμπεραίνουν δυσκοιλιότητα αν δουν καθυστέρηση στην αφόδευση ή δυσκολία που προκαλεί δυσφορία στο παιδί.

Απαραίτητη όμως προϋπόθεση για να τεθεί η διάγνωση της δυσκοιλιότητας αποτελεί η αναγνώριση της φυσιολογικής λειτουργίας του εντέρου και των διακυμάνσεών της ανά ηλικία.

Φυσιολογία του εντέρου

Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει δυσκοιλιότητα θα πρέπει πρώτα να δούμε ποιο ρόλο παίζει το παχύ έντερο.

Η διαδικασία της πέψης

1. 1. Η τροφή εισέρχεται στο στομάχι, όπου μαλάζεται και διαλύεται στο όξινο περιβάλλον, δημιουργώντας σταδιακά ένα χυλό
  2. Ο χυλός ταξιδεύει στο λεπτό έντερο όπου απορροφώνται οι θρεπτικές ουσίες
  3. Ο χυλός εισέρχεται στο παχύ έντερο, φτωχός σε θρεπτικές ουσίες πλέον, και ελαφρώς αφυδατωμένος
  4. Καθώς ταξιδεύουν στο παχύ έντερο, τα προϊόντα της πέψης χάνουν υγρασία και αποκτούν σχήμα. Παράλληλα οι άπεπτες ουσίες που τα αποτελούν πλέον, θρέφουν το εντερικό μικροβίωμα που είναι πολυπληθέστερο στο τελευταίο τμήμα του παχέως εντέρου
  5. Τα κόπρανα, σχηματισμένα πλέον, παραμένουν στον ορθό μέχρι να συγκεντρωθούν αρκετά ώστε να γίνει επιτακτική η αφόδευση

Το παχύ έντερο είναι το τμήμα του εντέρου όπου γίνεται η απορρόφηση υγρών και ηλεκτρολυτών καθώς και η αποθήκευση των κοπράνων πριν την αφόδευση. Η φυσιολογική αφόδευση ελέγχεται από το ανατομικό μυϊκό σύμπλεγμα της πυέλου το οποίο σχηματίζει δύο σφιγκτήρες οι οποίοι περιβάλλουν τον πρωκτό. Ο έσω σφιγκτήρας είναι μονίμως σε τονική σύσπαση, ενώ ο έξω σφιγκτήρας είναι σε χαλάρωση όταν το ορθό είναι κενό κοπράνων. Όταν κόπρανα εισέλθουν στον αυλό του ορθού, υποδοχείς τάσης που βρίσκονται στο τοίχωμα ενεργοποιούν νευρικά κύτταρα με αποτέλεσμα τη χαλάρωση του έσω σφιγκτήρα. Τα κόπρανα προωθούνται στο κατώτερο τμήμα του ορθού οπότε δημιουργείται η τάση για αφόδευση. Έτσι αυξάνεται η ενδοκοιλιακή πίεση, ο έξω σφιγκτήρας χαλαρώνει και αρχίζει η αποβολή των κοπράνων. Η λειτουργία της αφόδευσης μπορεί ηθελημένα να ανασταλεί με σύσπαση του έξω σφιγκτήρα και των γλουτιαίων μυών με αποτέλεσμα την προς τα πίσω ώθηση των κοπράνων. Αν η άρνηση για αφόδευση επαναληφθεί πολλές φορές αυτό οδηγεί σε διάταση του ορθού και τελικά σε διαδοχική μείωση του μυϊκού τόνου του ορθού και του παχέος εντέρου και κατακράτηση κοπράνων.

Οργανική παιδική δυσκοιλιότητα

Στο 95% των περιπτώσεων βάσει στοιχείων, η παιδική δυσκοιλιότητα είναι λειτουργική (ιδιοπαθής), δεν οφείλεται δηλαδή σε υποκείμενη οργανική βλάβη. Τα κυριότερα αίτια της οργανικής δυσκοιλιότητας είναι:

- - Ανατομικές ανωμαλίες
  - Νευρομυικές παθήσεις του εντέρου
  - Νευρολογικά αίτια
  - Συστηματικά νοσήματα
  - Δυσανεξίες
  - Χρήση φαρμάκων

Λειτουργική παιδική δυσκοιλιότητα

Νεογνά και μικρά βρέφη με λειτουργική δυσκοιλιότητα δυσκολεύονται να συντονίσουν την αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης με τη χαλάρωση του μυϊκού συστήματος της πυέλου. Αυτό υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου. Αργότερα στη δεύτερη βρεφική ηλικία και στην πρώτη νηπιακή ηλικία, επώδυνη αφόδευση από σκληρά κόπρανα μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω αναστολή, κατακράτηση κοπράνων και εγκατάσταση δυσκοιλιότητας. Αυτό κυρίως συμβαίνει στα μεταβατικά στάδια της διατροφής δηλαδή από το μητρικό γάλα στο γάλα πρώτης βρεφικής ηλικίας η αμέσως μετά την έναρξη των στερεών τροφών. Τέλος στα μεγαλύτερα παιδιά η ηθελημένη κατακράτηση κοπράνων αποτελεί τον κυριότερο μηχανισμό δυσκοιλιότητας. Επώδυνη αφόδευση ή ο φόβος της τουαλέτας πυροδοτούν την έναρξη δυσκοιλιότητας , η οποία χρονικά παρουσιάζει δύο αιχμές, την περίοδο εκμάθησης της τουαλέτας και την έναρξη της σχολικής ηλικίας. Η κατακράτηση κοπράνων οδηγεί σε ανησυχία, κοιλιακό άλγος ή διάταση, ευερεθιστότητα και ανορεξία καθώς και σε διάρροια από υπερπλήρωση και εγκόπριση.

Η λειτουργική δυσκοιλιότητα σε παιδιά άνω των 4^ων ετών διαγιγνώσκεται σύμφωνα με τα κριτήρια της Ρώμης IV, αν δεν υπάρχουν υποψίες οργανικής αιτίας και συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ). Ο ιατρός θα εξετάσει αν σε διάστημα 4^ων εβδομάδων το παιδί έχει δύο ή περισσότερα από τα παρακάτω:

- - Λιγότερες από 2 κενώσεις την εβδομάδα
  - Τουλάχιστον ένα περιστατικό ακράτειας την εβδομάδα
  - Ιστορικό συνειδητής αναβολής αφόδευσης
  - Ιστορικό επώδυνων ή σκληρών κενώσεων
  - Μεγάλη μάζα κοπράνων
  - Κόπρανα μεγάλου διαμετρήματος

Σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση δυσκοιλιότητας παίζει η διατροφή. Ιδιαίτερα η μειωμένη πρόσληψη φυτικών ινών έχει αρνητική συσχέτιση με την εμφάνιση και βαρύτητα της δυσκοιλιότητας. Εκτός από το κακό διαιτολόγιο, δυσκοιλιότητα προκαλούν επίσης οι κακές συνήθειες τουαλέτας, όταν δηλαδή το παιδί αναβάλλει την ώρα της αφόδευσης με αποτέλεσμα την παραμονή για μεγάλο χρονικό διάστημα των κοπράνων στο έντερο. Η ψυχολογία του παιδιού όταν πάει τουαλέτα είναι σημαντική: αν θεωρήσει ότι η τουαλέτα είναι μια δυσάρεστη εμπειρία, συνυφασμένη με την αποτυχία αφόδευσης και την απογοήτευση, η δυσκοιλιότητα μπορεί να εγκατασταθεί ακόμα και απουσία οργανικών λόγων ή κακής διατροφής.